Moet je bij psychodynamische therapie altijd terug naar je jeugd?
Hoe ervaringen uit het verleden kunnen doorwerken in het heden
Veel mensen die overwegen om bij mij in therapie te komen, vragen zich af: moet ik dan eindeloos over mijn kindertijd praten? Het korte antwoord is nee. In mijn therapie staat het hier en nu centraal. We onderzoeken wat je op dit moment ervaart, waar je tegenaan loopt en welke patronen je mogelijk belemmeren. Soms helpt het om terug te kijken naar het verleden, maar alleen wanneer dit bijdraagt aan inzicht en verandering. In dit artikel leg ik uit hoe ik hiermee werk bij Praktijk InterZijn.
Belangrijkste inzichten
Zwolle en Raalte
- In mijn therapie hoef je niet automatisch terug naar je jeugd. In mijn praktijk in Zwolle en Raalte staat centraal wat je nu ervaart, waar je tegenaan loopt en wat je nodig hebt om verder te komen. We kijken alleen naar het verleden als dat helpt om patronen te begrijpen en verandering mogelijk te maken.
- Eerdere ervaringen, uit je jeugd of volwassen leven, komen alleen aan bod wanneer ze helpen begrijpen wat er vandaag speelt.
- Niet alle psychische klachten komen uit de kindertijd en niet ieder terugkerend patroon wijst op trauma.
- Je hoeft je jeugd niet in detail te herinneren, niet opnieuw alle pijn te beleven en je hoeft je ouders geen schuld te geven.
- Verandering ontstaat vooral door jezelf in het hier en nu beter te begrijpen en nieuwe, helpende ervaringen op te doen.
Moet je bij psychodynamische therapie altijd terug naar je jeugd?
Nee, bij psychodynamische therapie hoef je niet automatisch terug naar je jeugd. Als therapeut begin ik bij wat je in het hier en nu ervaart, waar je tegenaan loopt en wat je nodig hebt.
Tegelijkertijd kijken we verder dan alleen de klachten. We onderzoeken ook het probleem onder het probleem: wat maakt dat je steeds tegen dezelfde gevoelens, patronen of moeilijkheden aanloopt?
Soms spelen eerdere ervaringen hierin een rol. Dan kan het helpend zijn om terug te kijken naar het verleden, niet om daarin te blijven hangen, maar om beter te begrijpen wat er vandaag gebeurt.
Het hier en nu staat centraal, met aandacht voor wat er onder de oppervlakte speelt. Zo ontstaat er ruimte voor meer zelfinzicht, begrip en blijvende verandering.
Bij Praktijk InterZijn in Zwolle en Raalte is psychodynamische therapie maatwerk. Geen vast stappenplan, maar samen onderzoeken wat jij nodig hebt om verder te komen.
Waarom denken veel mensen dat psychodynamische therapie altijd over vroeger gaat?
Psychodynamische therapie staat bekend om de aandacht voor de samenhang tussen eerdere ervaringen, emoties, overtuigingen en huidige relaties. Daardoor ontstaat soms het beeld dat alles uit de jeugd moet komen. Maar dat is te beperkt.
Er zijn genoeg situaties waarbij het verleden niet centraal staat in therapie. Psychodynamische therapie kan net zo goed gaan over:
een conflict dat nu speelt op je werk
moeite met grenzen aangeven
perfectionisme of jezelf wegcijferen
angst om iemand teleur te stellen
spanningen in je relatie
moeite om bij je gevoel te komen
verlies of een ingrijpende verandering
Psychodynamische therapie kijkt naar de betekenis achter je huidige reacties. Soms helpt het verleden om die betekenis te begrijpen, maar het heden blijft het startpunt. Dat verschilt van puur cognitieve gedragstherapie, die zich vooral richt op het veranderen van actuele gedachten en gedrag met direct inzetbare vaardigheden. Beide benaderingen kunnen waardevol zijn; ze leggen een ander accent.
Waarom kunnen ervaringen uit je jeugd toch invloed hebben?
Als kind leer je hoe relaties werken, hoe je met emoties omgaat en wat je denkt te moeten doen om erbij te horen. Psychodynamische therapie richt zich op onbewuste processen die in die periode vaak vorm krijgen. Jeugdervaringen vormen een fundament voor hoe volwassenen zich gedragen.
Er kunnen onbewuste drijfveren voortkomen uit vroege ervaringen, bijvoorbeeld rond:
hulp vragen of juist alles zelf oplossen
grenzen aangeven
reageren op kritiek
omgaan met nabijheid en afstand
je verantwoordelijk voelen voor de gevoelens van anderen
Een kind dat leert zich aan te passen zodra er spanning is, kan als volwassene merken dat het moeilijk nee zegt. Onbewuste patronen kunnen zich herhalen in huidige relaties zonder dat je dat direct doorziet. Maar niet iedereen met dit patroon heeft eenzelfde verleden, en niet iedere jeugd is bepalend voor alles wat je later doet.
Wat je vroeger hebt geleerd of ervaren, kan invloed hebben op hoe je later reageert. Dat betekent niet dat je gedrag volledig door je jeugd wordt bepaald.
Betekent dit dat je ouders iets verkeerd hebben gedaan?
Zwolle en Raalte
Nee. Het onderzoeken van je jeugd is niet bedoeld om schuldigen aan te wijzen. Het verleden is geen verplicht onderwerp, maar kan inzicht bieden in hoe bepaalde patronen zijn ontstaan.
Gezinnen zijn complex. Er kan veel liefde zijn geweest en tegelijk weinig ruimte voor bepaalde emoties, of veel onuitgesproken verwachtingen. Denk aan omstandigheden die invloed kunnen hebben gehad zonder dat iemand “fout” deed:
werkstress of financiële zorgen bij ouders
ziekte of verlies in het gezin
een zorgende rol die je als kind op je nam
verhuizingen of wisselende omstandigheden
Het gaat niet om graven om het graven, en niet om schuld. Het gaat om begrijpen wat vandaag nog geraakt wordt.
Kun je een fijne jeugd hebben gehad en toch patronen ontwikkelen?
Ja. Een veilige, liefdevolle jeugd sluit niet uit dat je later terugkerende patronen of spanningen ervaart. Onopgeloste conflicten uit de jeugd kunnen invloed hebben op volwassen gedrag, maar patronen ontstaan niet alleen door zware ervaringen.
Herkenbare patronen die ook na een fijne jeugd kunnen spelen:
perfectionisme of hoge verwachtingen van jezelf
je snel verantwoordelijk voelen
moeite met conflicten vermijden
gevoelig zijn voor kritiek
moeilijk hulp vragen
Zulke patronen zijn vaak ontstaan vanuit goede bedoelingen; iedereen tevreden willen houden, bijvoorbeeld. Later kunnen ze gaan knellen. Je hoeft geen moeilijke jeugd te hebben gehad om later tegen terugkerende patronen aan te lopen. Psychodynamische therapie kan dan zinvol zijn, juist omdat het gaat om hoe je je vandaag voelt en functioneert.
Komen alle problemen uit je jeugd en wat als klachten pas later beginnen?
Niet iedere klacht begint in de kindertijd. Recente gebeurtenissen kunnen aanleiding zijn voor psychische klachten. Omgaan met emoties kan van invloed zijn op gedrag uit de volwassenheid, los van wat er in je jeugd is gebeurd.
Voorbeelden van latere ervaringen die sterk kunnen doorwerken:
een scheiding of het einde van een relatie
verlies van een dierbare
langdurige stress of burn-out
een conflict op het werk
een nare ervaring of een ongeval
Stabilisatie in het heden heeft prioriteit bij acute psychische problemen. In therapie kijk ik naar meerdere lagen: karakter en temperament, huidige omstandigheden, relaties en eerdere ervaringen. We onderzoeken samen wat je klachten nu oproept en in stand houdt, zonder te moeten bewijzen dat alles bij je kindertijd begint.
Hoe kan een situatie van nu een oud gevoel raken?
Zwolle en Raalte
Een gebeurtenis in het heden kan soms een gevoel raken dat je al veel langer kent. Het proces omvat in die gevallen het verkennen van hoe dat vertrouwde gevoel in je huidige leven terugkomt.
Een concreet voorbeeld:
Laag | Wat er gebeurt |
|---|---|
Situatie | Je partner reageert kortaf |
Directe reactie | Spanning en onzekerheid |
Gedachte | “Ik heb vast iets verkeerd gedaan” |
Gevoel | “Ik ben niet belangrijk” |
Therapeutische vraag | “Waar herken je dit gevoel van?” |
Misschien verwijst dat gevoel naar eerdere relaties, naar je gezin van herkomst of naar ervaringen op school. Misschien gaat het vooral over de huidige relatie. In therapie houden we beide mogelijkheden open.
Een situatie van nu kan soms een vertrouwd gevoel uit eerdere ervaringen raken. Maar een vertrouwd gevoel bewijst niet dat één gebeurtenis uit het verleden de oorzaak is.
Wat bedoel ik met 'het verhaal onder het verhaal'?
Met het verhaal onder het verhaal bedoel ik de gevoelens, overtuigingen, verwachtingen, behoeften of eerdere ervaringen die meeklinken onder wat je vertelt. Laag voor laag kan dat er zo uitzien:
Zichtbare klacht: “Ik kan geen nee zeggen.”
Een laag dieper: “Ik voel me schuldig als ik nee zeg.”
Nog een laag: “Ik ben bang dat ik iemand teleurstel.”
Mogelijke overtuiging: “Als ik voor mezelf kies, ben ik egoïstisch.”
Deze diepere laag kan zich laten zien in je lichaam, in je emoties, in de manier waarop je reageert automatisch op anderen. Soms heeft het te maken met je jeugd, soms met een volwassen relatie, een werkervaring of een teleurstelling uit de afgelopen jaren.
Het verhaal onder het verhaal hoeft niet altijd in het verleden te liggen. Het gaat om wat er vandaag in jou geraakt wordt.
Moet je de oorspronkelijke oorzaak vinden en oude pijn opnieuw beleven?
Het is niet altijd mogelijk of noodzakelijk om één duidelijke oorsprong van een klacht te vinden. Vaak spelen meerdere ervaringen en omstandigheden door elkaar heen. Een goede therapeut past zich aan op de hulpvraag van de cliënt en dwingt niets af.
Verandering kan ook ontstaan door:
eerder herkennen wat er gebeurt
lichamelijke signalen serieus nemen
gedachten en verwachtingen onderzoeken
grenzen leren voelen en uitspreken
andere reacties proberen in het dagelijks leven
Therapeuten respecteren de grenzen van cliënten in hun focus op het heden. Je hoeft geen details op te rakelen die je niet wilt delen, en je hoeft geen herinneringen op te graven die je niet meer weet. Het doel is niet om zoveel mogelijk pijn op te roepen, maar om zorgvuldig te kijken naar wat vandaag nog invloed heeft.
Je hoeft niet precies te weten waar iets begonnen is om te kunnen werken aan wat je vandaag belemmert.
Wat als ik me weinig van mijn jeugd herinner?
Veel mensen hebben weinig concrete herinneringen aan hun jeugd. Dat is geen probleem voor psychodynamische therapie. We kunnen starten bij wat je nu wel weet en voelt:
actuele situaties en emoties
lichamelijke sensaties bij spanning of onrust
terugkerende patronen in werk of relaties
overtuigingen die je over jezelf hebt
dromen of beelden die terugkomen
Ik werk niet met technieken die verborgen herinneringen als feit proberen terug te halen. De therapeutische waarde zit in wat een beeld of gevoel voor jou betekent, niet in historische zekerheid. We hoeven geen herinneringen te zoeken om toch te kunnen onderzoeken wat er vandaag gebeurt.
Wie cognitieve gedragstherapie kent, weet dat die stroming ook sterk op het hier-en-nu is gericht. Psychodynamische psychotherapie kan op vergelijkbare wijze bij het heden aansluiten, met als extra dat we ook kijken naar de lagen die onder je reacties meespelen.
Betekent een terugkerend patroon dat er trauma achter zit?
Nee. Een hardnekkig patroon of heftige reactie is geen bewijs dat er verborgen trauma aanwezig is. Een terugkerend patroon kan samenhangen met:
aangeleerd gedrag en verwachtingen van jezelf
langdurige stress of overbelasting
ervaringen in relaties, op school of op het werk
persoonlijkheid en temperament
culturele of religieuze overtuigingen
Onverwerkt jeugdtrauma kan leiden tot gevoelens van onveiligheid, maar niet ieder moeilijk gevoel betekent dat er iets ernstigs is meegemaakt. Zelfstandig werken aan trauma vraagt discipline en motivatie; wanneer een belastende ervaring daadwerkelijk relevant blijkt, kan daar in therapie met zorg en passende methoden mee gewerkt worden.
Een terugkerend patroon is geen bewijs dat er verborgen trauma aanwezig is. Het is wel een uitnodiging om te onderzoeken wat er in jou geraakt wordt.
Hoe kijkt psychodynamische therapie naar het heden?
Het heden staat in mijn werkwijze centraal. Wat je vandaag meemaakt is het startpunt van ons onderzoek. Samen kijken we naar:
je emoties en hoe je ermee omgaat
lichamelijke sensaties, zoals spanning op de borst of een knoop in je maag
gedachten die automatisch opkomen
relaties die je energie geven of juist kosten
wat je probeert te vermijden en waarom
behoeften die moeilijk ruimte krijgen
De therapeutische relatie zelf is ook een plek waar patronen soms zichtbaar worden. Hoe je reageert op mij als therapeut kan iets laten zien over hoe je je in andere relaties opstelt. Dat kan juist helpen om patronen beter te begrijpen en er vriendelijker mee om te gaan.
Psychodynamische therapie gaat niet alleen over waar een probleem vandaan komt, maar ook over waarom het vandaag nog invloed heeft en hoe je daar anders mee om kunt gaan.
Hoe werk ik hiermee bij Praktijk InterZijn?
Zwolle en Raalte
Wanneer een cliënt bij mij komt, begin ik niet automatisch met vragen over de jeugd. Ik ben in eerste instantie nieuwsgierig naar wat er nu speelt. In welke situaties loop je vast? Wat voel je dan? Wat gebeurt er in je lichaam? Welke gedachte of verwachting wordt geraakt?
Voorbeelden van vragen die ik kan stellen:
“Wanneer speelt dit vooral?”
“Wat voel je op dat moment in je lichaam?”
“Welke gedachte schiet er door je heen?”
“Waar ben je bang voor?”
“Wat heb je op dat moment nodig?”
“Waar herken je dit gevoel eventueel van?”
Vanuit daar kijk ik of eerdere ervaringen helpend zijn om de samenhang te begrijpen. Ik besluit niet vooraf dat een klacht uit de jeugd moet komen. Ik kijk naar het verhaal dat je vertelt en naar het verhaal onder het verhaal, in een tempo dat aansluit bij jouw grenzen en draagkracht.
Wanneer kijk ik wél naar ervaringen uit het verleden en familiepatronen?
Het verleden wordt relevant wanneer een gevoel steeds opnieuw terugkomt of wanneer een relatiepatroon herkenbaar is uit meerdere situaties. Jeugdtrauma kan iemands hele manier van in het leven staan beïnvloeden. Een jeugdtrauma kan bijvoorbeeld ontstaan door langdurige emotionele verwaarlozing, niet alleen door een enkele ingrijpende gebeurtenis.
Het verleden kan relevant worden wanneer:
je steeds dezelfde rol inneemt (de zorgende, de bemiddelaar, de stille)
een overtuiging al lang aanwezig lijkt
een reactie onevenredig sterk voelt bij de situatie
eerdere ervaringen helpen verklaren waarom iets nu zo schuurt
Met systeemtherapie en systemisch werk kijk ik dan soms samen met jou naar je gezin van herkomst. Welke plek had je in het gezin? Welke verwachtingen werden uitgesproken of juist niet? Welke taken voelde je je als kind al dragen?
Het onderzoeken van familiepatronen gaat niet om schuld aanwijzen, maar om begrijpen welke rollen en verwachtingen je hebt leren kennen en of die vandaag nog bij je passen.
Kun je ook veranderen zonder uitgebreid over je jeugd te praten?
Ja. Wanneer het heden voldoende aanknopingspunten biedt, hoeft het verleden niet uitgebreid centraal te staan. We werken dan vooral met:
actuele situaties en emoties
lichamelijke sensaties en spanning herkennen
automatische gedachten en impulsen in kaart brengen
grenzen oefenen in het dagelijks leven
concrete keuzes en nieuwe reacties uitproberen
Journaling maakt onderbewuste patronen zichtbaar en kan tussen sessies in helpen om je eigen reacties beter te leren kennen. Soms gebruik ik elementen uit cognitieve gedragstherapie, bijvoorbeeld gedragsexperimenten, als dat helpt om nieuw gedrag in het hier-en-nu te oefenen.
Welke therapievormen kan ik naast psychodynamische therapie inzetten?
Zwolle en Raalte
In mijn praktijk combineer ik verschillende methoden, afhankelijk van jouw vraag en wat op dat moment passend is.
Psychodynamische therapie: de basis om samenhang te onderzoeken tussen klachten, emoties, overtuigingen, relaties en eerdere ervaringen.
EMDR: kan passend zijn wanneer een specifieke beladen herinnering of trigger veel spanning blijft geven.
Hypnotherapie: een ingang om met gerichte, naar binnen gerichte aandacht te werken aan gevoelens, beelden en overtuigingen. Ik gebruik hypnotherapie niet als methode om verborgen herinneringen als feit terug te halen.
Adem- en lichaamsgericht werk: ademwerk activeert het parasympathische zenuwstelsel en kan helpen om spanning te reguleren en lichaamsbewustzijn te vergroten.
Systemisch werk: relevant wanneer rollen en patronen binnen gezin of andere systemen meespelen.
Niet de methode staat centraal, maar wat er bij jou speelt en welke ingang op dat moment passend is. Meer over hoe ik therapievormen combineer lees je in mijn artikel “Hoe weet je welke therapie bij jou past? Zo combineer ik verschillende therapievormen.”
Voorbeeld: "Ik voel me altijd verantwoordelijk voor anderen"
Een fictief voorbeeld. Een cliënt merkt: “Ik voel me altijd verantwoordelijk voor hoe anderen zich voelen.” Op het werk neemt zij extra taken op zich, thuis kan zij niet rusten als haar partner gestrest is. De symptomen: chronische vermoeidheid, spanning in haar schouders, slecht slapen.
In therapie onderzoeken we stap voor stap:
“Wat gebeurt er als je even niet helpt?” Antwoord: “Dan voel ik me egoïstisch.” “Wat voel je dan in je lichaam?” “Druk op mijn borst, alsof ik iets verkeerd doe.” “Welke gedachte komt op?” “Ik moet zorgen dat het goedkomt.”
Misschien blijkt dat zij als kind al een zorgende rol had. Misschien heeft die rol zich pas later ontwikkeld, bijvoorbeeld in een relatie waarin ze vaak kritiek kreeg. Beide mogelijkheden blijven open.
De verandering krijgt vorm in het heden. We oefenen met:
verantwoordelijkheid herkennen zonder er direct naar te handelen
schaamte en schuldgevoel onderzoeken
lichamelijke spanning opmerken voordat het te veel wordt
grenzen voelen en kleine stappen zetten om ze uit te spreken
Echte vooruitgang voel je aan je reacties in triggers: niet meer automatisch springen, maar een moment van keuze ervaren. Het verleden kan helpen om een patroon te begrijpen, maar verandering krijgt vorm in hoe je er vandaag mee omgaat.
Wanneer kan psychodynamische therapie passend zijn?
Psychodynamische therapie kan passend zijn als je merkt dat je vastloopt in terugkerende patronen of onbegrepen gevoelens. Herkenbare thema’s:
moeite met grenzen of perfectionisme
onzekerheid of angst om afgewezen te worden
steeds in dezelfde conflicten belanden
jezelf wegcijferen of altijd verantwoordelijkheid voor anderen voelen
begrijpen wat je doet, maar toch vastlopen
moeite om gevoelens te begrijpen of te uiten
Je hoeft je niet eerst helemaal “uitgezocht” te hebben. Je mag juist komen met de vraag: “Ik weet niet waar mijn psychische problemen vandaan komen, maar ik wil wel dat het anders wordt.” Psychodynamische psychotherapeutische behandeling belooft geen snelle oplossing, maar kan een traject zijn waarin meer inzicht, bereidheid tot mildheid en keuzevrijheid ontstaat.
Het verleden begrijpen om ruimte te maken in het heden
Zwolle en Raalte
Drie verschuivingen die ik in therapie zie ontstaan:
Van | Naar |
|---|---|
“Alles wat ik voel, komt uit mijn jeugd” | “Welke ervaringen zijn nu relevant?” |
“Ik moet de oorzaak vinden” | “Wat houdt mijn reactie in stand?” |
“Ik moet terug naar vroeger” | “Ik mag beginnen bij wat er nu speelt” |
Bij psychodynamische therapie hoef je niet automatisch terug naar je jeugd. Het verleden wordt relevant wanneer het helpt begrijpen wat er nu gebeurt. Het doel is niet om eindeloos hetzelfde oude verhaal te vertellen, maar om meer ruimte te krijgen in hoe je vandaag met jezelf, anderen en je gevoelens omgaat.
Is er een gevoel of patroon dat je in je huidige leven steeds opnieuw tegenkomt? En ben je benieuwd wat er op dat moment in jou gebeurt? Je mag altijd onderzoeken of deze manier van kijken bij je past.
Waar kan ik je mee helpen?
Als je iets over mij wil weten? Klik hier.
Nicolette van der Valk
Psychodynamisch therapeut.
Wat is psychodynamische therapie?
Dat is therapie waar ik (als therapeut) kan putten uit heel veel therapievormen. Een aantal vormen zijn EMDR, hypntherapy-, systemische therapie en familieopstelling, regressietherapie, NLP, voeding en nog veel meer. Geen tas vol maar een koffer vol tools.
Zo kan ik per persoon en per situatie een combinatie op maat maken die werkt.
Het heeft mij altijd geboeid hoe mensen denken en wat hen beweegt. Mijn liefde voor psychologie en vitaliteit is ontstaan vanuit persoonlijke ervaringen. Verandering in leefstijl en focus hebben mij geholpen mijn klachten te overwinnen, waarna het mijn missie is geworden om ook anderen te helpen.
Wil je meer weten of een afspraak maken, neem dan contact met mij op.
Auteursvermelding
Zwolle en Raalte
Dit artikel is geschreven door Nicolette van der Valk van Praktijk InterZijn. In mijn praktijk werk ik onder andere met psychodynamische therapie, hypnotherapie, systemisch werk, EMDR, ademtherapie en lichaamsgericht werk bij terugkerende patronen, angst, belastende ervaringen en persoonlijke ontwikkeling.
Veelgestelde vragen over psychodynamische therapie en je
Hieronder beantwoord ik vijf vragen die vaak leven bij mensen die twijfelen over psychodynamische therapie en de rol van hun verleden.
De duur verschilt per persoon en hangt af van de hulpvraag en de mate waarin patronen zijn vastgeroest. Psychodynamische therapie kan maanden duren voor effectiviteit; diepere transformatie duurt meestal 6 tot 12 maanden. Sommige cliënten ervaren na 6 tot 10 sessies al eerste veranderingen. Diepere transformatie van jeugdtrauma vraagt eveneens meestal 6 tot 12 maanden. Tempo stemmen we samen af en er is geen verplichting om “jaren in therapie” te blijven. Afronden en pauzes zijn altijd bespreekbaar.
In sommige situaties is dat mogelijk, bijvoorbeeld naast medicatie of een traject bij een andere hulpverlener. Begeleiding vanuit meerdere hoeken kan elkaar versterken als betrokken behandelaren op hoofdlijnen weten wat er speelt. Zelfstandig trauma verwerken biedt autonomie over je genezingsproces, maar afstemming met je therapeut voorkomt dat behandelingen elkaar tegenwerken. Bespreek twijfels hierover altijd in de sessie.
Schaamte komt heel vaak voor en is juist een reden waarom hulp zoeken spannend voelt. In therapie mag alles in jouw tempo worden verteld. Niets is “te klein” om te bespreken. Gevoelens van schaamte zijn zelf vaak onderdeel van het verhaal onder het verhaal en mogen rustig onderzocht worden. Je hoeft niet te wachten tot de schaamte weg is om de eerste stap te zetten.
Maak dit onderwerp bespreekbaar in de therapeutische relatie. Geef aan wat je spannend vindt en waar jouw grenzen liggen. Een goede psychotherapeut zoekt samen met jou naar een werktempo en focus die veilig genoeg voelen. Het is oké om voorlopig meer op het heden te blijven. Je mag als cliënt altijd mee denken en vragen stellen over waarom bepaalde onderwerpen worden voorgesteld.
Lichamelijke sensaties zoals druk op de borst, hoofdpijn of chronische spanning kunnen samenhangen met emoties, stress en overtuigingen. Chronische spanning kan een lichamelijk gevolg zijn van jeugdtrauma of langdurige belasting. Lichamelijke klachten moeten altijd eerst medisch onderzocht zijn, maar daarna kan psychodynamische therapie helpen bij het begrijpen van de emotionele en relationele context. In sessies kan aandacht zijn voor wat je in je lichaam voelt in bepaalde situaties en hoe dat samenhangt met patronen in je leven. Psychische functies en lichamelijke ervaringen staan niet los van elkaar.