Hoe weet je of je trauma nog invloed heeft?
Zwolle en Raalte
Belangrijkste inzichten
- Trauma is niet alleen een herinnering aan een heftige gebeurtenis. Het beïnvloedt je emoties, gedachten, gedrag en lichaam - soms zonder dat je het doorhebt.
- Symptomen van trauma variëren van emotionele tot lichamelijke klachten. Denk aan slaapproblemen, prikkelbaarheid, chronische vermoeidheid of een voortdurend gevoel van onrust.
- Een traumatische ervaring blijft soms jarenlang onder de oppervlakte. Klachten kunnen pas zichtbaar worden rond een belangrijke levensgebeurtenis zoals een geboorte, scheiding of baanverlies.
- Onverwerkt trauma kan leiden tot psychische klachten en zelfs tot een posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar veel mensen hebben last van de gevolgen zonder officiële diagnose.
- EMDR is een veelgebruikte en effectieve methode voor traumaverwerking. In mijn vorige artikel "Wat is EMDR precies?" lees je meer over hoe deze methode werkt. In dit artikel staat de vraag centraal: hoe herken je dat een eerdere ervaring nog invloed heeft op je dagelijks leven?
Inleiding: eerst herkennen, dan behandelen
In mijn praktijk merk ik dat veel mensen zich pas melden als ze vastlopen. Ze snappen niet waarom ze ineens in tranen schieten na kritiek op het werk, dichtklappen in een conflict met hun partner, of voortdurend gespannen zijn in de auto – ook al is dat ongeluk al jaren geleden. Vaak hebben ze al veel geprobeerd: meer bewegen, beter slapen, minder stress. Maar de kern blijft onbenoemd.
In het artikel “Wat is EMDR precies?” schreef ik vooral over de methode zelf. In dit artikel kijken we naar de stap daarvóór: hoe weet je of een nare ervaring uit het verleden nog doorwerkt in hoe je je vandaag voelt, denkt en reageert?
Belangrijk om vooraf te noemen: klachten kunnen verschillende oorzaken hebben – stress, burn-out, lichamelijke aandoeningen. Dit artikel is bedoeld om bewustzijn te vergroten, niet om een diagnose te stellen. Begrippen als traumatische ervaring, enkelvoudig trauma, complex trauma en posttraumatische stressstoornis ptss komen verderop aan bod.
Wat is trauma? (enkelvoudig en complex)
Trauma wordt soms ook psychotrauma genoemd. Het is de reactie van je hersenen en zenuwstelsel op een gebeurtenis die te heftig, te plotseling of te langdurig was om op dat moment goed verwerkt te worden. Het gaat dus niet per se om wat er gebeurde, maar om hoe je het op dat moment kon dragen.
Er zijn twee hoofdtypen trauma’s: enkelvoudig en complex. Een enkelvoudig trauma heeft één duidelijke oorzaak – denk aan een auto-ongeluk, een overval of een schokkende gebeurtenis zoals het onverwacht verliezen van iemand. Complex trauma ontstaat door herhaalde traumatische ervaringen, vaak in een relationele context. Denk aan jarenlange verwaarlozing, mishandeling, seksueel misbruik of seksuele mishandeling in de jeugd. Vroegkinderlijk trauma kan leiden tot complexe PTSS, waarbij niet alleen herinneringen, maar ook het zelfbeeld en de omgang met anderen diep geraakt zijn.
Er bestaan verschillende soorten trauma’s: eenmalige ongevallen, relationeel geweld, seksueel geweld, medische ingrepen of een schokkende ervaring tijdens een bevalling. Wat ze gemeen hebben, is dat het brein de gebeurtenis niet “gewoon” opslaat. In plaats daarvan wordt het een soort alarm-herinnering die sneller getriggerd wordt dan andere herinneringen.
Niet iedereen met trauma ontwikkelt een posttraumatische stressstoornis. Maar ook zonder diagnose kunnen de gevolgen merkbaar zijn. Een trauma kan ontstaan door mishandeling, geweld of natuurrampen – en de invloed ervan is niet altijd direct zichtbaar. Soms wordt het pas veel later ook wel psychotrauma genoemd door een behandelaar. Wat ook de aanleiding is: trauma symptomen mogen serieus genomen worden.
Waarom merk je soms pas jaren later de gevolgen?
Zwolle en Raalte
Veel mensen die een ingrijpende gebeurtenis of heftige gebeurtenis hebben meegemaakt, gaan in eerste instantie gewoon door. Studie, werk, gezin – het leven gaat verder. Maar dat betekent niet dat alles goed verwerkt is.
Je stresssysteem – de bekende vecht-, vlucht- of bevriesreactie – is ontworpen om je in gevaarlijke situaties te beschermen. In die stand is er weinig ruimte om te voelen en te verwerken. Pas als het leven rustiger wordt, kan het lichaam de rekening presenteren.
Onderzoek laat zien dat 20 tot 30 procent van de gevallen van PTSS zich pas zes maanden of later ontwikkelt. Klachten van PTSS kunnen weken of maanden na een trauma optreden, soms zelfs jaren later. Symptomen van trauma kunnen jaren later optreden als een nieuwe gebeurtenis oude pijn raakt. Denk aan een scheiding die gevoelens van machteloosheid oproept, of de geboorte van een kind die herinneringen activeert aan een onveilige jeugd.
Kan trauma jaren later klachten geven? Ja, dat kan. Maar het hoeft niet altijd zo te zijn, en er kunnen ook andere oorzaken meespelen. Onverwerkt trauma kan leiden tot langdurige psychische klachten. Daarom is een persoonlijke beoordeling door een professional belangrijk om te onderzoeken wat er precies speelt.
10 signalen dat trauma nog invloed kan hebben
Deze lijst is niet bedoeld als zelfdiagnose. Het doel is herkenning bieden. Hieronder tien signalen die kunnen wijzen op onverwerkt trauma:
Nachtmerries of herbelevingen – terugkerende beelden, geluiden of geuren van een schokkende ervaring. Herbelevingen en nachtmerries zijn symptomen van PTSS.
Paniekreacties zonder duidelijke aanleiding – intense angstgevoelens en paniekaanvallen die uit het niets lijken te komen.
Vermijden van bepaalde situaties – plekken, mensen of gesprekken uit de weg gaan omdat ze spanning oproepen. PTSS kan leiden tot vermijdingsgedrag en verhoogde waakzaamheid.
Moeite met vertrouwen en nabijheid – relaties voelen onveilig, je trekt je terug of kiest steeds partners die niet goed voor je zijn.
Snel in de verdediging of dichtklappen – bij kritiek of conflict sla je dicht of reageer je feller dan de situatie vraagt.
Heftige emoties of juist vlakheid – emotionele verdoving of intense emoties zijn veelvoorkomende symptomen van trauma.
Voortdurend gespannen lichaam – je schouders zitten hoog, je kaak is gebald, je schrikt snel. Trauma kan leiden tot een verhoogde waakzaamheid.
Concentratieproblemen – concentratie- en geheugenproblemen zijn signalen van mogelijk trauma.
Pleasen, zorgen of perfectionisme – hard werken om je maar niet onveilig te voelen.
Een laag zelfbeeld – een hardnekkig gevoel van “het ligt vast aan mij.” Negatieve overtuigingen over jezelf kunnen optreden na trauma.
Hoe herken je trauma bij volwassenen? Vaak juist via deze subtiele patronen. Bij complex trauma zie je vaker langdurige patronen in relaties en zelfbeeld. Bij enkelvoudig trauma is er vaker een duidelijke koppeling aan één gebeurtenis – bijvoorbeeld schrikken van vuurwerk omdat het je doet denken aan geweld in de buurt waar je ooit woonde.
Herken je meerdere van deze signalen? Dan kan een gesprek waardevol zijn. In mijn praktijk in Zwolle en omgeving onderzoek ik graag samen wat er speelt.
Hoe trauma zich uit in emoties, gedachten en gedrag
Zwolle en Raalte
Trauma laat zich niet altijd zien via duidelijke herbelevingen of nare herinneringen. Vaak merk je het in hoe je voelt, denkt en reageert.
Emoties. Wat doet trauma met je emoties? Je kunt snel overspoeld raken door heftige emoties als boosheid, verdriet of angst. Of juist het tegenovergestelde: bijna niets meer voelen. Ongeregelde emoties kunnen ook een kenmerk zijn van trauma. Gevoelens van schaamte en schuld duiken vaak op zonder duidelijke aanleiding.
Gedachten. Typische gedachtepatronen na een traumatische ervaring zijn negatieve gedachten als “ik ben niet goed genoeg”, “het is mijn schuld” of “anderen zijn niet te vertrouwen.” Deze gedachten zijn ooit ontstaan als een manier om grip te houden, maar ze werken vaak niet meer in je huidige leven. Zo’n traumatische ervaring vormt als het ware een bril waardoor je de wereld blijft bekijken.
Gedrag. Jezelf wegcijferen, conflicten vermijden, controle willen houden of juist risicogedrag vertonen – het zijn patronen die ooit een beschermende functie hadden. In een vorig artikel over “Waarom blijven oude patronen zich herhalen?” ga ik hier dieper op in. In therapievormen zoals psychodynamische therapie, hypnotherapie en systemisch werk bij Praktijk InterZijn werk ik vaak met deze lagen.
Hoe trauma zich kan uiten in het lichaam
Trauma zit niet alleen “in je hoofd.” Je zenuwstelsel en lichaam spelen een grote rol. Wat doet trauma met je lichaam? Het stresssysteem (de HPA-as en het autonome zenuwstelsel) kan chronisch overactief blijven, ook als het gevaar allang voorbij is.
Veelvoorkomende lichamelijke klachten die kunnen samenhangen met onverwerkt trauma:
Gespannen schouders en nekpijn
Hoofdpijn of chronische pijn
Hartkloppingen en snel schrikken – lichamelijke symptomen van trauma
Slaapproblemen – onderzoek toont dat 93% van mensen met PTSS slaapproblemen meldt
Chronische vermoeidheid en buikklachten
Ademhaling hoog in de borst
Chronische lichamelijke klachten zijn mogelijk bij trauma. Soms gebruiken mensen ook verdovende middelen om de spanning te dempen. Maar lichamelijke klachten kunnen ook een medische oorzaak hebben. Raadpleeg daarom altijd eerst een huisarts bij aanhoudende of ernstige klachten. In een toekomstig blog “Kan trauma zich uiten in lichamelijke klachten?” werk ik dit thema verder uit.
Binnen EMDR en andere therapievormen let ik tijdens sessies op adem, spanning en ontspanning in het lichaam – zonder daar medische claims aan te verbinden.
Triggers, patronen en emotionele lading
Veel mensen melden zich in mijn praktijk omdat ze zichzelf niet meer herkennen in bepaalde reacties. Een klein voorval – een opmerking, een geluid, een geur – en ineens zijn ze compleet van slag.
Wat zijn triggers? Triggers zijn prikkels die je brein koppelt aan eerdere traumatische gebeurtenissen. Het horen van sirenes kan een herinnering oproepen aan een ongeluk. Een bepaalde parfumgeur kan spanning geven door een oude relatie. Een autoritaire toon van een leidinggevende kan dezelfde pijn activeren als vroeger. In stressvolle situaties worden deze koppelingen sterker.
Waarom kom je steeds dezelfde patronen tegen in relaties, werk of vriendschappen? Omdat het brein kiest voor het bekende, zelfs als dat niet prettig voelt. Zo kan een trauma blijft doorwerken in je dagelijks leven, zonder dat je de verbinding legt met die nare ervaring van toen.
Wanneer heeft een herinnering nog emotionele lading? Als je bij het denken aan de gebeurtenis nog steeds een knoop in je maag voelt, tranen in je ogen krijgt of direct in de verdediging schiet. Dan is die herinnering nog niet goed verwerkt. Ptss ontstaat juist wanneer het brein er niet in slaagt een traumatisch voorval als “voorbij” op te slaan.
Hardnekkige triggers en patronen zijn vaak een signaal dat er nog iets verwerken wil. In “Wat gebeurt er tijdens een EMDR-sessie?” beschrijf ik hoe dat proces eruitziet.
Wanneer en hoe kan EMDR helpen? (Praktijk InterZijn)
Zwolle en Raalte
Er bestaan verschillende effectieve behandelingen voor trauma, waaronder EMDR en cognitieve gedragstherapie. In mijn praktijk kijk ik altijd naar wat past bij de persoon en de hulpvraag.
Wanneer kan EMDR helpen? EMDR is een populaire en effectieve methode voor traumaverwerking. Het werkt goed bij enkelvoudig trauma – bijvoorbeeld na een aanrijding of een schokkende gebeurtenis. Maar het kan ook onderdeel zijn van een behandeling bij complex trauma, mits er genoeg veiligheid en stabiliteit is. Traumaverwerking bestaat namelijk uit twee fases: stabilisatie en integratie. Bij complex trauma is de stabilisatiefase vaak langer.
Een trauma kan leiden tot posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar ook zonder die diagnose kan EMDR waardevol zijn. In het artikel “Wat is EMDR precies?” lees je meer over de methode. Op de pagina “EMDR Zwolle en omgeving” vind je praktische informatie over behandeling in mijn regio.
Naast EMDR werk ik bij Praktijk InterZijn ook met hypnotherapie (bij diepere lagen en patronen), psychodynamische therapie (bij terugkerende thema’s in relaties) en systemisch werk (wanneer familiepatronen een rol spelen).
Hoe weet je of EMDR bij je past? Dat bespreken we in een vrijblijvend intakegesprek. Daarin kijken we samen naar het soort traumatische ervaring, je stabiliteit in het dagelijks leven en je persoonlijke voorkeur. Soms is eerst stabilisatie nodig, soms kun je vrij snel aan de slag. Het herkennen van de mogelijke oorzaak is altijd een belangrijke eerste stap – nog vóór de keuze van een methode.
Waar kan ik je mee helpen?
Als je iets over mij wil weten? Klik hier.
Nicolette van der Valk
Psychodynamisch therapeut.
Wat is psychodynamische therapie?
Dat is therapie waar ik (als therapeut) kan putten uit heel veel therapievormen. Een aantal vormen zijn EMDR, hypntherapy-, systemische therapie en familieopstelling, regressietherapie, NLP, voeding en nog veel meer. Geen tas vol maar een koffer vol tools.
Zo kan ik per persoon en per situatie een combinatie op maat maken die werkt.
Het heeft mij altijd geboeid hoe mensen denken en wat hen beweegt. Mijn liefde voor psychologie en vitaliteit is ontstaan vanuit persoonlijke ervaringen. Verandering in leefstijl en focus hebben mij geholpen mijn klachten te overwinnen, waarna het mijn missie is geworden om ook anderen te helpen.
Wil je meer weten of een afspraak maken, neem dan contact met mij op.
FAQ over trauma, klachten en EMDR
Stress en burn-out kunnen vergelijkbare symptomen geven als onverwerkt trauma: prikkelbaarheid, vermoeidheid, depressie, slaapproblemen. Het verschil zit vaak in de oorsprong. Bij trauma is er meestal een ingrijpende gebeurtenis – soms ver terug – die de klachten voedt. In een kennismakingsgesprek in mijn praktijk onderzoeken we samen waar je klachten vandaan komen.
Ja. Veel mensen hebben trauma opgelopen zonder dat ze voldoen aan de criteria voor een posttraumatische stressstoornis. Toch kunnen ze last krijgen van psychische problemen, depressie, angst of andere klachten die hun dagelijks leven beïnvloeden. Niet iedereen met een heftige gebeurtenis in het verleden ontwikkelt PTSS, maar de invloed kan er wel degelijk zijn.
Dat kan. Soms zijn herinneringen vaag of gefragmenteerd, wat juist kenmerkend is voor trauma. Je hoeft niet alles helder voor ogen te hebben om met EMDR te kunnen werken. Samen kijken we wat er wél aanwezig is aan gevoelens, beelden of lichamelijke reacties.
Juist mensen die goed functioneren, lopen soms het langst rond met onverwerkt trauma. Ze houden zich staande door hard te werken, te pleasen of emoties weg te drukken. Signalen zijn dan subtiel: een voortdurend gevoel van onrust, een laag zelfbeeld, of psychische klachten die steeds terugkeren ondanks inspanning. Soms merk je het pas als je stopt met druk zijn.
EMDR is geen pijnlijke behandeling, maar het kan wel emotionele reacties oproepen. Je werkt immers met herinneringen die nog lading hebben. Ik begeleid dat stap voor stap, binnen wat je aankan. Praat erover met je behandelaar als je je zorgen maakt – dat hoort bij een goede samenwerking.
Ja. Een nieuwe gebeurtenis – zoals een verlies, een ziekenhuisopname of het zien van geweld op televisie – kan oude pijn activeren. Onderzoek bevestigt dat vertraagde symptomen bij een aanzienlijk deel voorkomen. Soms uit trauma zich pas veel later met symptomen, als het leven minder in overlevingsmodus is.
Die angst is heel begrijpelijk en komt vaak voor. In mijn praktijk werken we altijd fasegewijs: eerst stabiliteit en veiligheid, dan pas diepere verwerking. Je bepaalt zelf het tempo. Hulp bij trauma kan ook via een huisarts worden gezocht als eerste stap.
Dat verschilt per persoon. Bij een enkelvoudig trauma gaat het soms sneller dan bij complex trauma. Het hangt af van de aard van de klachten, je draagkracht en hoe je reageert op de behandeling. In het intakegesprek bespreken we een realistisch beeld. Je hebt misschien eerder hulp gezocht, bijvoorbeeld via je huisarts of een instelling als de parnassia groep, en daar al ervaring opgedaan.
Ja. Somatische sensibilisatie – het lichaam dat “onthoudt” – is wetenschappelijk onderbouwd. Mensen ervaren dan pijn, spanning of chronische vermoeidheid zonder dat ze de link leggen met een traumatisch voorval. Het lichaam spreekt soms eerder dan de geest.
Begin met het erkennen van wat je leest. Je hoeft niet meteen in actie te komen. Merk op wat er in je lichaam en gevoelens gebeurt als je dit leest. Schrijf eventueel op welke signalen je herkent. En als je merkt dat het je raakt: dat is geen zwakte, maar een signaal dat er iets gezien wil worden.
Afsluiting en uitnodiging tot reflectie
Zwolle en Raalte
Trauma kan zich uiten in emoties, gedachten, gedrag, je lichaam, triggers en terugkerende patronen. De kern: een traumatische ervaring hoeft niet als herinnering aanwezig te zijn om toch invloed te hebben op je leven. Soms is het juist het herhalen van patronen, het trauma genoemd of onbenoemd, dat de sleutel vormt.
Het herkennen van een mogelijke oorzaak – zoals een schokkende ervaring of langdurige verwaarlozing – is de eerste stap, nog vóór je kiest voor EMDR, hypnotherapie, psychodynamische therapie of systemisch werk.
Herken je situaties waarin je heftiger reageert dan je eigenlijk zou willen? Dan kan het waardevol zijn om stil te staan bij de vraag of een eerdere ervaring daar nog invloed op heeft.
Dit artikel is geschreven door Nicolette van der Valk van Praktijk InterZijn. In mijn praktijk werk ik onder andere met hypnotherapie, psychodynamische therapie, systemisch werk en EMDR bij terugkerende patronen, trauma en persoonlijke ontwikkeling.
Herken je jezelf in de beschreven signalen en wil je samen onderzoeken wat er speelt? Neem dan gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek in Zwolle en omgeving.
