Hoe werkt EMDR in je hersenen?
Zwolle en Raalte
Belangrijkste inzichten
- EMDR therapie helpt je hersenen om vastzittende nare herinneringen alsnog te verwerken, waardoor de emotionele lading van een schokkende gebeurtenis vaak merkbaar afneemt.
- Tijdens een emdr sessie gaat je aandacht heen en weer: een deel blijft bij het nare beeld, een ander deel volgt oogbewegingen of een andere afleidende stimulus. Daardoor wordt je werkgeheugen belast en kan je brein de herinnering anders opslaan.
- Onderzoek laat zien dat EMDR voor veel mensen met trauma en ptss helpt, maar het exacte hersenmechanisme is nog niet volledig bekend - de wetenschap ontwikkelt zich nog steeds.
- In mijn praktijk, Praktijk InterZijn, stem ik EMDR altijd af op de persoon, de klachten en de hulpvraag. Soms combineer ik EMDR met hypnotherapie, psychodynamische therapie of systemisch werk.
Inleiding: van "Wat is EMDR?" naar "Wat doet EMDR in je brein?"
In het eerdere artikel “Wat is EMDR precies?” heb ik uitgelegd wat emdr staat voor (eye movement desensitization and reprocessing), wanneer EMDR geschikt is en hoe een behandeling eruit ziet. Veel lezers vroegen vervolgens: maar wat gebeurt er eigenlijk in mijn hersenen tijdens zo’n sessie?
Dat is precies de vraag die ik in dit artikel uitgebreid wil uitleggen. Hoe gaat emdr om met nare herinneringen? Waarom wordt de spanning minder? En hoe komt het dat je na een aantal sessies anders naar jezelf en de situatie kunt kijken?
Onderzoekers hebben inmiddels sterke theorieën – zoals de werkgeheugentheorie en de link met REM-slaap – maar er is nog geen volledig eensgezind antwoord. Ik vermijd daarom stellige medische claims en deel wat we op dit moment weten. Als hypnotherapeut en traumatherapeut gebruik ik EMDR als onderdeel van een breder therapeutisch palet, altijd afgestemd op jou als persoon.
Hoe slaan je hersenen herinneringen en trauma op?
Gewone herinneringen slaat je brein op als een samenhangend verhaal in je lange termijn geheugen: je weet wanneer iets gebeurde, hoe het verliep en hoe het afliep. Traumatische herinneringen worden vaak bewaard als losse, scherpe fragmenten – beelden, geluiden, geuren en lijfgevoelens – zonder duidelijke volgorde of context.
Drie hersengebieden spelen hierbij een hoofdrol. De amygdala, hippocampus en prefrontale cortex zijn actief tijdens een traumatische ervaring:
De hippocampus ordent herinneringen in tijd en plaats, zodat je later weet: “dit was toen, daar.”
De amygdala fungeert als emotionele alarmbel. Bij gevaar reageert ze razendsnel en zet je lichaam aan tot vechten, vluchten of bevriezen.
De prefrontale cortex is je “denkrem”: zij helpt je beseffen dat iets verleden tijd is en geeft perspectief.
Bij een ingrijpende ervaring werken deze drie gebieden niet goed samen. De amygdala slaat op tilt, de hippocampus kan de gebeurtenis niet netjes ordenen en de prefrontale cortex verliest haar remfunctie. Het gevolg: de herinnering wordt geparkeerd als losse, verfrommelde bladzijden die steeds uit je boekenkast vallen – in plaats van als een afgerond hoofdstuk in het boek van je leven. EMDR helpt je brein om die losse bladzijden alsnog vast te lijmen in dat boek.
Waarom kunnen ingrijpende ervaringen 'vast blijven zitten'?
Zwolle en Raalte
Sommige ervaringen zijn zo heftig dat je brein ze niet goed kan verwerken. De herinnering blijft als het ware stilstaan in de tijd en wordt steeds opnieuw geactiveerd door triggers – alsof de traumatische gebeurtenis nu plaatsvindt.
In de praktijk betekent dit:
Herbelevingen en nachtmerries
Schrikreacties bij onverwachte geluiden
Lichamelijke reacties zoals spanning, trillen of een bonkend hart
Vermijding van plekken, mensen of gesprekken
Negatieve gedachten als “ik ben niet veilig” of “ik ben waardeloos”
De amygdala blijft in een soort hoge alarmstand staan, terwijl de prefrontale cortex en hippocampus moeite hebben om het voorval als afgesloten verleden te bestempelen. Dit geldt niet alleen voor “grote” rampen. Ook langdurige pesterijen, emotionele verwaarlozing of seksueel geweld kunnen dit patroon veroorzaken. Zelfs iets dat klein lijkt maar herhaald gebeurt, kan een diepe neurologische impact geven.
Triggers – een geur, een toon in iemands stem, een datum – kunnen het oude alarmsysteem opnieuw activeren. EMDR richt zich juist op dit soort vastzittende, emotioneel beladen herinneringen en helpt het natuurlijke verwerkingsproces van je brein weer op gang. Herken je deze patronen bij jezelf? In het artikel “Hoe weet je of je trauma nog invloed heeft?” vind je meer herkenningspunten.
Wat gebeurt er in je hersenen tijdens een EMDR-sessie?
Tijdens EMDR roep je bewust een nare herinnering op, terwijl je brein tegelijkertijd wordt afgeleid door oogbewegingen of een andere afleidende taak. Door deze combinatie lijkt de herinnering minder scherp en minder overweldigend te worden. Een emdr sessie duurt gemiddeld 30 tot 45 minuten.
Zo kan een sessie eruitzien in de praktijk:
Samen kiezen we het meest beladen beeld – het moment dat de meeste spanning oproept.
We staan stil bij de emoties, lichaamssensaties en overtuigingen die erbij horen (“ik ben machteloos”).
Ik start oogbewegingen of een andere afleidende prikkel (links-rechts prikkels), meestal 20–30 seconden per set.
Na elke set vraag ik wat er opkomt: nieuwe beelden, gedachten, gevoelens of een lichtere intensiteit.
Wat er vermoedelijk in je hersenen gebeurt: het netwerk rond de herinnering wordt geactiveerd – amygdala, hippocampus, cortex gaan “aan.” Tegelijkertijd belast de bilaterale stimulatie je werkgeheugen, waardoor je brein het angstige beeld niet meer in volle helderheid kan vasthouden. Je brein gaat spontaan nieuwe verbindingen leggen: andere beelden komen op, nieuwe gedachten als “ik heb het overleefd” of “ik was een kind.”
Het kan tijdens de sessie tijdelijk pittig voelen – meer spanning, sterkere emoties. Dat is onderdeel van de verwerking: je brein is letterlijk aan het werk. Je hoeft niet alles gedetailleerd te vertellen; de focus ligt op je innerlijke proces. Meer over de sessie zelf lees je op de pagina “Wat gebeurt er tijdens een EMDR-sessie?”.
Waarom worden oogbewegingen of andere afleidende taken gebruikt?
Zwolle en Raalte
De oogbewegingen bij EMDR zijn bedoeld om je werkgeheugen bezig te houden. Hierdoor kan je brein de nare ervaring minder scherp vasthouden, waardoor de emotionele lading en levendigheid van de herinnering afneemt.
Een belangrijke hypothese over EMDR is de werkgeheugenhypothese. Je kunt het werkgeheugen zien als een bureaublad met beperkte capaciteit – er passen maar een paar dingen tegelijk op. Tijdens EMDR leg je het nare beeld op dat bureaublad, maar tegelijkertijd vragen de oogbewegingen óók ruimte. Die “wedstrijd om aandacht” zorgt ervoor dat het beeld waziger, kleiner of verder weg wordt.
Cliënten geven vaak aan dat kleuren vervagen, geluiden zachter worden en dat ze meer van een afstandje toekijken. Onderzoek bevestigt dat oogbewegingen de levendigheid van negatieve herinneringen sterker verlagen dan bijvoorbeeld geluidstikjes. EMDR helpt zo om de levendigheid van traumatische herinneringen te verminderen.
Waarom werken oogbewegingen bij EMDR? Een aanvullende verklaring komt uit de vergelijking met REM-slaap. Tijdens REM-slaap bewegen je ogen ook snel heen en weer terwijl je brein emoties en herinneringen verwerkt. Sommige onderzoekers denken dat EMDR deels op een soortgelijk verwerkingsmechanisme lijkt, al is dit niet als feit bewezen.
Naast oogbewegingen bestaan er ook andere vormen van bilaterale stimulatie – geluidjes links-rechts, trillers in de handen, tappen op knieën. In mijn praktijk kijk ik samen met jou wat het prettigst en veiligst voelt.
Wat weten onderzoekers over de werking van EMDR – en wat nog niet?
EMDR is wetenschappelijk goed onderzocht als behandelmethode voor posttraumatische stress, maar de exacte werking in de hersenen is nog onderwerp van onderzoek. Er zijn sterke aanwijzingen dat EMDR de geheugenopslag en emotionele verwerking verandert, maar er is niet één sluitende verklaring.
De drie belangrijkste theorieën in eenvoudige taal:
Theorie | Kern |
|---|---|
Werkgeheugentheorie | Dubbele taak (herinnering + afleiding) maakt de herinnering minder levendig, waarna het brein deze met minder spanning opslaat |
REM-slaapverbinding | Bilaterale stimulatie wekt hersengolfpatronen op die lijken op die in diepe slaap, wat emotieverwerking bevordert |
Neurobiologische veranderingen | Na EMDR is de amygdala minder overactief, reguleert de prefrontale cortex beter en integreert de hippocampus herinneringen met context |
EMDR is ontwikkeld door Francine Shapiro eind jaren ’80 en is sindsdien uitgebreid onderzocht. EMDR wordt aanbevolen als eerstelijnsbehandeling voor ptss. Meerdere behandelrichtlijnen noemen het als een van de eerste keuzes bij traumagerelateerde klachten. EMDR is een bewezen effectieve behandelmethode: onderzoeken laten zien dat het bij veel mensen leidt tot minder herbelevingen, minder schrikreacties en minder vermijding. EMDR vermindert ptss-klachten zoals herbelevingen en schrikachtigheid.
Is EMDR wetenschappelijk onderbouwd? Ja, maar met nuances. Niet iedereen reageert hetzelfde en onderzoeken hebben vaak geselecteerde groepen. De wetenschap blijft zich ontwikkelen. Als therapeut volg ik nieuwe inzichten, maar kijk ik altijd naar de persoon tegenover mij. Geen enkele methode past bij iedereen.
Waarom neemt de emotionele lading van een herinnering vaak af bij EMDR?
Door EMDR verliest de herinnering vaak zijn scherpe randjes. Je weet nog wat er is gebeurd, maar je brein beseft sterker dat het voorbij is, waardoor angst, schaamte of somberheid minder heftig worden.
Tijdens EMDR zijn zowel het emotionele netwerk (amygdala) als het denknetwerk (prefrontale cortex) actief. De afleidende stimulus helpt om de amygdala geleidelijk minder hard “alarm” te laten slaan, terwijl de prefrontale cortex meer grip krijgt. EMDR helpt bij het kalmeren van het autonome zenuwstelsel. Tegelijk maakt EMDR gebruik van het natuurlijke proces van geheugen reconsolidatie: de herinnering wordt opnieuw opgeslagen, nu met extra informatie uit het hier en nu – veiligheid, je huidige leeftijd, steun.
Hoe mensen dit ervaren:
Het beeld voelt verder weg of kleiner
Gevoelens verschuiven van paniek naar verdriet, berusting of mildheid
Nieuwe gedachten ontstaan: “ik heb het doorstaan”, “ik deed wat ik kon”
EMDR verandert de wijze waarop traumatische herinneringen ervaren worden. Na EMDR kan de angst voor de herinnering afnemen, zonder deze te vergeten. De gebeurtenis wordt niet onbelangrijk, maar bepaalt minder je stemming en je dagelijkse bezigheden. Er is een verschil tussen weten dat het voorbij is (rationeel) en voelen dat het voorbij is (emotioneel en lichamelijk). EMDR helpt vooral dat tweede stuk verschuiven.
Wat merk je tijdens en na een EMDR-sessie in je hoofd en in je lijf?
Tijdens EMDR kun je merken dat beelden veranderen, dat emoties op en neer gaan en dat je lijf reageert. Na de sessie kan je brein nog een tijdje “doormalen”, wat meestal binnen enkele dagen weer rustiger wordt.
Tijdens de sessie kun je het volgende ervaren:
Sterkere emoties in het begin, daarna vaak meer afstand
Nieuwe beelden of gevoelens die naar boven komen – soms verrassend
Lichamelijke reacties: zuchten, huilen, gapen, warmte, koude, tintelingen
Een vermindering van concentratie, alsof je hoofd vol zit
Na de sessie gaat het verwerkingsproces door. Je kunt dromen over het thema, nieuwe stukjes herinneren of ineens anders naar jezelf kijken. Bij EMDR kunnen cliënten zich lichamelijk moe voelen. Sommige cliënten voelen zich alsof ze een marathon hebben gelopen. Hoofdpijn is een veelvoorkomende bijwerking na sessies. Cliënten ervaren vaak een afname van spanning na EMDR-sessies, maar dat kan een paar dagen duren.
Praktische zelfzorg die ik aanraad:
Rust inplannen na de sessie: wandelen, warm bad, schrijven
Geen overvolle agenda er direct omheen
Ervaringen kort noteren om later samen te bespreken
Signalen van overbelasting met mij delen zodat ik het tempo kan aanpassen
Vergelijk het met een intensieve sportles voor je brein en zenuwstelsel – je lichaam moet bijbenen. Lichamelijke reacties tijdens of na EMDR zijn vaak een teken dat het lichaam meeverwerkt. Meer hierover lees je in “Kan trauma zich uiten in lichamelijke klachten?”.
Waarom reageert niet iedereen hetzelfde op EMDR?
Zwolle en Raalte
EMDR werkt bij veel mensen, maar niet bij iedereen op dezelfde manier of in hetzelfde tempo. Hoe je hersenen en zenuwstelsel reageren hangt af van meerdere factoren.
Wat invloed heeft op hoe snel of sterk EMDR werkt:
Type trauma: een eenmalige nare ervaring (verkeersongeluk) versus langdurige onveiligheid in de jeugd
Leeftijd waarop het gebeurde: de neurologische ontwikkeling speelt mee
Eerdere hulpverlening: of je al eerder bij een psycholoog, klinisch psycholoog of gz psycholoog bent geweest
Steun van je omgeving: familie en/of vrienden die er voor je zijn
Je vermogen om gevoelens toe te laten en weer te reguleren
De meeste EMDR-behandelingen duren tussen de 2 en 7 sessies. Bij een enkelvoudig trauma zijn 1 tot 3 sessies vaak voldoende – soms merk je al na een paar sessies verschil. Bij complexe of langdurige traumatische ervaringen hebben sommige cliënten tot een half jaar EMDR-sessies nodig. Beide trajecten zijn normaal.
Werkt emdr bij iedereen? Geen enkele methode is voor 100% van de mensen passend. In mijn praktijk pas ik het tempo aan, doe ik soms eerst stabiliserende oefeningen en kijk ik samen met jou of EMDR op dit moment de juiste keuze is. Je “faalt” niet als EMDR minder effect heeft dan gehoopt – het zegt niets over jouw kracht, maar iets over wat jouw systeem nu nodig heeft. Mijn praktijk heeft nog genoeg andere tools om in te zetten.
Hoe combineer ik EMDR met hypnotherapie, psychodynamische therapie en systemisch werk?
In mijn praktijk, Praktijk InterZijn, gebruik ik EMDR vaak niet losstaand, maar in combinatie met andere werkvormen. De keuze hangt altijd af van jouw hulpvraag, de aard van je psychische klachten en wat op dit moment bij jou past.
Kort uitgelegd:
Hypnotherapie: werken met gerichte ontspanning, onderbewuste trauma’s en innerlijke beelden om patronen te veranderen
Psychodynamische therapie: onderzoeken van onbewuste patronen, eerdere relaties en overtuigingen
Systemisch werk: kijken naar je plek in je gezin van herkomst en de invloed daarvan op nu
Hoe EMDR daarin past:
EMDR voor het “ontladen” van specifieke nare herinneringen en angstige beelden
Hypnotherapie om nieuwe helpende beelden en gevoelens te verdiepen
Psychodynamische en systemische invalshoek om beter te begrijpen waarom dit trauma zo hard aankomt
Een concreet voorbeeld: iemand komt na een auto-ongeluk, maar draagt ook een diepgeworteld gevoel van “ik sta er alleen voor” uit de jeugd. EMDR helpt bij de traumaverwerking van het ongeluk, terwijl psychodynamisch werk de diepere laag onderzoekt. Of iemand met een geschiedenis van seksueel misbruik én loyaliteitsconflicten in het gezin – daar kan systemisch werk naast EMDR waardevol zijn.
Als behandelaar in de regio Zwolle en Raalte en omgeving werk ik met deze combinaties. Een kennismakingsgesprek helpt om te kijken of EMDR geschikt is, hoeveel sessies EMDR nodig zijn en hoe de behandeling eruit kan zien. Meer informatie vind je op de pagina “EMDR Zwolle en omgeving”.
Waarom is een persoonlijke behandeling belangrijker dan één vaste methode?
Ieder brein en ieder levensverhaal is anders. Daarom geloof ik niet in één vaste methode voor iedereen. EMDR kan heel helpend zijn, maar pas echt goed werken als het wordt ingebed in een veilige relatie en een procedure die bij jou past.
Wat ik belangrijk vind in mijn praktijk:
Tijd nemen voor jouw verhaal en tempo
Samen doelen formuleren – minder nachtmerries, een rustiger lijf, een andere reactie op triggers
Regelmatig samen evalueren wat EMDR doet en of ik moet bijsturen in de behandelvorm
Ik kijk ook naar je draagkracht: hoe slaap je, hoe gaat het op werk, heb je steun? Naar je manieren om met spanning om te gaan. En naar je wensen: wil je vooral minder last van depressie of angst, of zoek je ook meer inzicht? De effectiviteit van een therapie hangt samen met die afstemming.
Het is helemaal oké om vragen te hebben, twijfels te bespreken en samen te onderzoeken of EMDR – of juist een andere behandelvorm – voor jou de beste eerstvolgende stap is. De methode is belangrijk, maar jij als mens staat altijd centraal. EMDR is een hulpmiddel voor je mentale gezondheid, geen doel op zichzelf. In het artikel “Wat is EMDR precies?” lees je meer over de basis.
Waar kan ik je mee helpen?
Als je iets over mij wil weten? Klik hier.
Nicolette van der Valk
Psychodynamisch therapeut.
Wat is psychodynamische therapie?
Dat is therapie waar ik (als therapeut) kan putten uit heel veel therapievormen. Een aantal vormen zijn EMDR, hypntherapy-, systemische therapie en familieopstelling, regressietherapie, NLP, voeding en nog veel meer. Geen tas vol maar een koffer vol tools.
Zo kan ik per persoon en per situatie een combinatie op maat maken die werkt.
Het heeft mij altijd geboeid hoe mensen denken en wat hen beweegt. Mijn liefde voor psychologie en vitaliteit is ontstaan vanuit persoonlijke ervaringen. Verandering in leefstijl en focus hebben mij geholpen mijn klachten te overwinnen, waarna het mijn missie is geworden om ook anderen te helpen.
Wil je meer weten of een afspraak maken, neem dan contact met mij op.
Veelgestelde vragen (FAQ) over EMDR en je hersenen
Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen die nog niet volledig aan bod kwamen. De antwoorden zijn bewust kort en toegankelijk gehouden, zonder absolute beloften.
Nee. EMDR wist herinneringen niet uit je geheugen. Je weet nog steeds wat er is gebeurd, maar de emotionele lading en lichamelijke spanning worden vaak minder intens. Je brein slaat de herinnering meer op als “verleden tijd” in plaats van als iets dat nú gebeurt. Dat helpt je om je dagelijks leven verder te leven zonder dat de gebeurtenis je reacties zo sterk bepaalt.
Sommige mensen voelen zich na een sessie moe, “wattig” in het hoofd of gevoeliger voor prikkels. Dit is meestal tijdelijk en kan een teken zijn dat je brein hard aan het verwerken is. Het is belangrijk om na de sessie rust in te bouwen. Merk je dat het te veel wordt? Bespreek dat altijd, zodat ik het tempo of de vorm kan aanpassen. Soms is het nodig om in eerste instantie meer stabiliserend te werken.
Niet iedereen heeft duidelijke innerlijke plaatjes. EMDR kan ook werken met gedachten, gevoelens of lichamelijke sensaties als ingang. Samen zoeken we naar de manier waarop jouw brein het beste toegang heeft tot de nare ervaring – via zinnen, geluiden of een bepaald gevoel in je lijf. Moeite met visualiseren betekent niet dat EMDR niet kan werken; het vraagt soms alleen een andere aanpak.
Dit komt regelmatig voor. Zodra een netwerk in de hersenen wordt geactiveerd, kunnen verwante herinneringen en nieuwe beelden opdringen. Dat is niet fout – het geeft juist informatie over hoe jouw brein de gevolgen van verschillende gebeurtenissen met elkaar verbindt. Tijdens de sessie volg ik goed wat er gebeurt en beslissen we samen of we bij die nieuwe herinnering blijven of later terugkeren naar het oorspronkelijke beeld.
De kalenderdatum is minder belangrijk dan de vraag of de herinnering nú nog invloed heeft op je gevoelens, veranderingen in je gedrag of lichamelijke klachten. EMDR wordt juist vaak ingezet bij oude ervaringen – bijvoorbeeld jeugdervaringen – die nog steeds spanning, schaamte of angst oproepen. Soms vertellen mensen dat ze hun huisarts al eens hebben bezocht met andere klachten die uiteindelijk terug te voeren zijn op onverwerkt trauma. Of het nu vijf of vijfentwintig jaar geleden is: als de herinnering afneemt in kracht na EMDR, is dat winst.
Afsluiting en uitnodiging tot zelfreflectie
Zwolle en Raalte
EMDR helpt je hersenen om vastzittende nare herinneringen alsnog te verwerken. De wetenschappelijke kennis ontwikkelt zich nog steeds, maar de resultaten die ik in mijn praktijk zie – en die onderzoek bevestigt – laten zien dat EMDR voor veel mensen met trauma verschil maakt. Ik zet EMDR altijd in binnen een veilige, persoonlijke context, afgestemd op wie jij bent en wat je nodig hebt.
Zijn er herinneringen die, ondanks dat ze lang geleden zijn gebeurd, nog steeds veel invloed hebben op hoe je je voelt of reageert?
Als het veilig voelt, nodig ik je uit om deze vraag rustig te overdenken – of op te schrijven. Soms is dat een eerste stap richting heling.
